Muqaddima

Men ham topgandm bitta ilovada keltirilgan barcha yaxshi xislatlar uchun ulardan minnatdorman

qiziqdim endi oʻqiman

Ajoyib kitob 

juda zur

✨ Muqaddima - Ibn Xaldun

Ibn Xaldunning bu asari "Kitob Al Ibar" (ibratlar to'plami) asariga yozilgan muqaddima hisoblanadi. Jami 7 ta kitobdan iborat. Bu to'plam sotsiologiya uchun o'ta muhim manbadir.

Muqaddima asari Xaldunning dastlabki mulohazalaridir. Kitob uchta yirik bobga va bir bo'limga bo'linadi.

📚 Asarni avvalida tarix ilmi, uning fazilatlari, tarixchilar duch keladigan xatolar va uning sabablari borasida muhokama olib boriladi.

 

❗️Xaqlalar va elatlarning holatlari vaqt o'tishi bilan o'zgarishini inobatga olmaslik tarixshunoslikning yashirin xatolaridan biridir.

U tarixni "o'z mohiyatiga ko'ra insoniylik jamiyati haqidagi xabar" deb tariflaydi. "Xabar o'z tabiatiga ko'ra yolg'on ehtimoli bilan birga keladi". Shunday ekan xabarlarda gi haqiqat yoki yolg'onni ajratish uchun esa insoniylik jamiyatiga (insonlar madaniyati, jamoaviy an'analari) qarash kerak degan mulohaza yuritadi.

1️⃣  Asarning ilk bobi "Umumiy nuqtai nazardan inson svilizatsiyasiga nigoh" nomi bilan kelgan (tarjimada).

Bu bobda inson uchun ijtimoiy tashkilot (davlat) o'ta zarur deb hisoblanadi. Shuningdek tabiatning inson va uning fe'l - atvoriga ta'siri haqida so'z boradi. Masalan sovuq iqlimda yashovchilar hissiyotga kam berilib, aqliga tayanib ish qilsa, issiq o'lkalardagilar asosan hissiyotga ko'proq berilishi haqida yozgan. Dunyoni yetti iqlimga bo'lib barcha iqlim joylashuvlarini keltirib o'tadi. 

Bunda tashqari havoning inson terisi rangiga ta'siri, unumdor tuproqlarning insonga ta'siri haqida so'z boradi. Bob yakunida Vaxiy, karomat, tush,  va tushdagi voqealarni hayotda ro'y berishi, nafsiy va shaytoniy tushlar va bular insondagi uch xil ruhlar tufayli bo'lishi haqida yozgan.

2️⃣ Ikkinchi bob ko'chmanchi xalqlarga bag'ishlangan. Unda Badaviylar va o'troq aholi o'rtasidagi farqlar tahlil qilinadi.

Misol uchun Badaviylar (ko'chmanchi) jismonan bardoshli, oddiy hayot kechirishi tufayli hech qanday hashamat paydo qilmasligi, ularda asabiyat (birdamlik) kuchli bo'lishi va erkinlikka moyil bo'lishi (o'troq aholi markaziy hokimiyatlarga bo'ysunishga majbur) haqida yozgan va turli misollar bilan buni isbotlangan.

Bobda urushlarda mag'lub bo'lganlar g'oliblarga doim taqlid qilishi (ularning madaniyatiga o'tib borish), birdamlik asosan din bilan birga bo'lgandagina kuchli bo'lgani haqida so'z boradi.

3️⃣ Uchinchi bob esa davlat, podsholik, xalifalik va ulardagi ba'zi holatlar haqida so'z boradi. Masalan, sulolaviy kuchga faqatgina birdamlik bilan erishish, davlat kuchayganda birdamlikka ehtiyoj yo'qolishi va bu tufayli ichki nizolar sodir bo'lishi (davlat qurishda sheriklar endi kerak bo'lmasligi yoki ularning katta vakolatga chiqib olishi) kabi masalalar yuritiladi.

Bu bob bizga qudratli davlat asosi faqat din bo'lishi va davlat buyukligi uning asoschilari ko'pligiga bog'liq deb hulosa chiqaradi. Davlatda turli qabilalar soni ko'p bo'lishi  uni yemirilishiga olib keladi deb uqtiradi.

Asar qonunlar asosan yumshoq yuritilishi kerak deydi. Aks holda mahkum inson qalbi qotib boradi. Bu unga erkinlik bermaydi natijada qo'rqoq jamiyat paydo bo'ladi degan bir hulosani bizga beradi.

⚡️ Xulosa. Asar sotsiologiya uchun o'ta qimmatli manba. Kitob orqali insonlarning o'zaro aloqalari va rivojlanishidagi bog'liqliklarni bemalol tushunish mumkin. Bu esa bizga jamiyat haqida yangi bilimlar beradi. Buni bilish insonga jamiyatdagi o'zgarishlarni oldindan sezish hissini beradi. Xaldun Tarixni sabablar fani deb ham qarasa kerak. Ya'ni tarixni faqatgina voqeani bilish  uchun emas, nega aynan shunday bo'lgani sababini bilish kerakligi ta'kidlanadi. Shu ma'noda o'qigan inson o'zi uchun tarix fanini qaytadan kashf qiladi. Chunki asar meni tarix fani haqidagi qarashlarimni o'zgartira oldi.

Kitobni iloji boricha mutaxassis o'qishi kerak deb o'ylayman. Chunki asar tushunarsiz so'z, atama, joylashuv va ismlarga to'la. Masalan "svilizatsiya" so'zini mutaxassis bo'lmasangiz qanday ma'noda yozilganini tushunmaysiz. Qiziqish uchun olganlar ilmiy asarlar o'qishda yuqori saviya egasi bo'lmasangiz kitobga vaqt sarflab o'tirmang.

#taqriz #kitob 

 T.me/Ilyosbek_reads