Hayot qadri

«ҲАЁТ ҚАДРИ»: БАЪЗИ ҚАРОРЛАР БИР УМРГА ЕТАДИ

Николас Спаркс асари

Баъзи китобларнинг нима ҳақида эканлиги муҳим эмас. Чунки уларнинг қиймати воқеалар кетма-кетлигидан кўра, ўқувчи қалбида уйғотадиган туйғулар билан ўлчанади. Николас Спаркснинг «Ҳаёт қадри» ҳам ана шундай асар. Китобни муҳаббат ҳақидаги роман деб аташ мумкин. Лекин шунчаки романтик ҳикоя сифатида қабул қилиш асар мазмунини анча тор доирага сиғдириб қўйиш бўлади. Китоб инсоннинг ички ўзгариши, қадриятлар билан юзлашиши ва ҳаётга бошқача нигоҳ билан қарашни ўргатадиган ҳикоядир. Спаркс драмани шов-шув билан эмас, сукут орқали яратган. Қаҳрамонларни катта қаҳрамонликлар эмас, оддий қарорлар буюк қилиб кўрсатади. Асарни ўқиганингизда ҳаётнинг ўзини кузатаётгандек бўласиз.

ТЕЗЛАШИБ БОРАЁТГАН ДУНЁДА СЕКИН ЎҚИЛАДИГАН КИТОБ Бугунги кунда нафақат техника, илм- фан, турмуш тарзи, балки китобхонлар ҳам тезлашиб кетди. Кўпчилик биринчи бобнинг ўзидаёқ кескин воқеа ёки жумбоқ излашни бошлайди. Бироқ «Ҳаёт қадри» бундай асар эмас. У китобхонни шошилтирмайди. Муаллиф қаҳрамонларни аста-секин таништиради. Уларнинг ҳаётига, атрофидаги муҳитга, ўйлаш тарзига кириб борасиз. Илк саҳифаларда гўё катта ҳодиса юз бермаётгандек туюлади. Аммо айнан шу сукунат кейинчалик асарнинг ҳиссий кучини оширади. Инсонни ҳар доим катта воқеалар эмас, майда лаҳзалар ўзгартиради. Бир қараш. Бир суҳбат. Бирга босилган бир неча қадам. Баъзан бутун ҳаёт мана шундай оддий дақиқаларга боғлиқ бўлади.

МУҲАББАТ ҲАҚИДАМИ? Ҳа, чунки романнинг марказида икки инсоннинг яқинлашуви туради. Йўқ, чунки муҳаббат бу ерда мақсад эмас, восита ҳисобланади. Муаллиф муҳаббат орқали инсоннинг кимга айланишини тадқиқ қилади. Кимдир севиб қолгач бахтли бўлади. Кимдир кучлироқ инсонга айланади. Кимдир эса биринчи марта ўзини таний бошлайди. «Ҳаёт қадри» учинчи ҳолат ҳақида кўпроқ гапиради.

ИЧКИ УЛҒАЙИШ Адабиётда “coming of age” деб аталадиган йўналиш бор. Бундай асарларда қаҳрамон ташқи эмас, ички саёҳатни босиб ўтади. Ёзувчи шу йўлдан боради. Қаҳрамонлар ҳаёти орқали бир ҳақиқатни кўрсатади: инсон йиллар давомида ўзгармаслиги мумкин, бироқ аҳамиятсиздек кўринган воқеа ёки учрашув унинг бутун ҳаётини ўзгартириши мумкин. Шу жиҳатдан роман улғайиш ҳақида. Инсоннинг ёши эмас, қабул қилган қарорлари уни катта қилади.

СОДДАЛИК КУЧИ Замонавий адабиётда мураккаб композиция, бир нечта вақт чизиғи ёки ўнлаб қаҳрамонлар учрайди. Спаркс услуби эса аксинча, жуда содда. Жумла қурилиши ҳам, тасвирлар ҳам ортиқча безаксиз. Ана шу оддийлик китобхонни қаҳрамонларга яқинлаштиради. Муаллиф ўқувчини ҳайратлантиришга эмас, ишонтиришга ҳаракат қилади. Ҳақиқий ҳиссиётлар баланд овоз билан эмас, паст товушда айтилади. Мазкур роман ҳам паст овозда ёзилган.

БУ АСАР КИМЛАР УЧУН? Тезкор сюжет, детектив сирлар ёки фантастик воқеаларни яхши кўрсангиз, эҳтимол бу китоб сизнинг танловингиз бўлмас. Бироқ инсон руҳияти, муносабатлар, ҳаётнинг маъноси ва ҳиссиётларнинг табиий тасвирланишини қадрласангиз, бу роман сизга албатта ёқади.

Асарни катта воқеалар учун эмас, катта ҳислар учун ўқинг. Унда шовқиндан кўра сукут кўпроқ. Баландпарвоз жумлалардан кўра самимий суҳбатлар кўпроқ. Тасодифлардан кўра инсон танловлари муҳимроқ. Энг муҳими — бу роман сизга нимани ҳис қилиш кераклигини айтмайди. Ҳис қилиш учун шароит яратади.

ХУЛОСА Китоб инсоннинг қандай қилиб ўзидан яхшироқ инсонга айланиши мумкинлиги ҳақида. Вақт ва ҳаёт қадри ҳақида. Меҳр кучи ҳақида. Китобни тугатганингиздан кейин ҳам у тугамайди. Муҳим қисми шу нуқтада бошланади: асар сиз билан мулоқот қилишда давом этади.

ТАРЖИМА ВА НАШР СИФАТИ ҲАҚИДА Китобнинг ўзбекча таржимаси умумий жиҳатдан яхши таассурот қолдиради. Матн равон ўқилади, услуб ҳам асар руҳига мос. Бироқ айрим ўринларда таржима янада пухтароқ ишланиши мумкин эди. Баъзи иборалар ва жумлаларнинг маъно қатламлари тўлиқ очилмагани сезилади. Нашрнинг муқова дизайни дид билан ишланган, асар руҳига жуда мос. Менга муқовадаги кардиган тасвири жуда ёқди. Сабабини ўқиганлар тушунади. Спойлер бўлиб қолиши мумкин бу ҳақида ёзсам. Қоғоз сифати яхши, саҳифалар қулай ўқилади, кўзни чарчатмайди.