Togʻay Murod

Togʻay Murod (Mengnorov Togʻaymurod) — zamonaviy oʻzbek adabiyotida oʻzining “qishloqi” tili, joʻshqin ehtirosi va milliy xarakterlarni tasvirlashdagi mislsiz mahorati bilan alohida oʻrin tutgan adibdir. 1948-yilda Surxondaryoning solim goʻshalaridan biri — Xoʻjasoat qishlogʻida tugʻilgan yozuvchi, oʻz asarlarida aynan shu muhitning, oddiy xalqning ichki dunyosini butun jozibasi bilan namoyon etdi.

Ijodiy yoʻl va faoliyat

Togʻay Murodning jurnalistika sohasidagi faoliyati uning hayotiy kuzatuvchanligini oshirdi. OʻzMUning jurnalistika fakultetini tamomlagach, Respublika radiosida muharrir, sport nashrlarida tarjimon va “Fan va turmush” jurnalida boʻlim mudiri boʻlib ishladi. 1980-yillarning oʻrtalarida Moskvadagi nufuzli Adabiyot institutida tahsil olgani uning ijodiy ufqlarini yanada kengaytirdi.

Oʻzbek nasrida yangi nafas

Togʻay Murod adabiyotga shunchaki yozuvchi emas, balki oʻzbek xalqining dardu quvonchini kuylovchi "baxshi-yozuvchi" boʻlib kirib keldi. Uning ijodi quyidagi muhim jihatlari bilan ajralib turadi:

• Xarakterlar yaratish ustasi: Adib asarlaridagi qahramonlar (masalan, Dehqonqul) — faqatgina adabiy personaj emas, balki oʻzbek millatining matonati, soddaligi va or-nomusini oʻzida mujassam etgan tirik siymolardir.

• Uslubiy betakrorlik: Uning nasri sheʼriyatga yaqin. Takrorlar, tildagi musiqiylik va xalqona iboralarning mahorat bilan qoʻllanilishi oʻquvchini asar voqeligiga butunlay sehrlab qoʻyadi.

• Mustabid tuzum tanqidi: Yozuvchi oʻzining yirik polotnolari, xususan, "Otamdan qolgan dalalar" romanida oʻzbek dehqonining mustamlakachilik davridagi fojiali qismatini bor boʻyi bilan koʻrsatib berdi. Bu asar milliy oʻzlikni anglash yoʻlidagi ulkan qadam boʻldi.

Tarjimonlik mahorati

Adib nafaqat yozuvchi, balki mahoratli tarjimon sifatida ham tanilgan. Jek London va Ernest Seton-Tompson kabi jahon adabiyoti namoyandalarining asarlarini oʻzbek tiliga oʻgirar ekan, u xorijiy asarlarga ham oʻziga xos milliy ruh bagʻishlay olgan.

Eʼtirof

1999-yilda Oʻzbekiston xalq yozuvchisi unvoni bilan taqdirlangan Togʻay Murod, adabiyotimizda oʻzidan oʻchmas va takrorlanmas iz qoldirdi. Uning asarlari bugungi kunda ham oʻzbek xalqining maʼnaviy xazinasi, millat qadr-qimmatining badiiy koʻzgusi boʻlib xizmat qilmoqda.

"Men oʻzbek dehqonining dardu hasratini yozdim, uning borligini boricha koʻrsatishga intildim." — Togʻay Murod ijodiy tamoyili haqida.