Edvard Said

Edvard Said – XX asrning ikkinchi yarmi va XXI asr boshlarining eng nufuzli adabiyotshunosi, tanqidchisi va nazariyotchilaridan biri boʻlib, uning asarlari gumanitar fanlar, ayniqsa, postkolonial tadqiqotlar va madaniyatshunoslikka katta taʼsir koʻrsatgan. U Falastin-Amerika adabiyotshunosi boʻlib, Sharq va Gʻarb munosabatlariga, imperiya va madaniyat oʻrtasidagi aloqalarga chuqur nazar tashlagan. Said 1935-yil 1-noyabrda Quddusda (oʻsha paytdagi Britaniya mandati ostidagi Falastin) tugʻilgan, ammo keyinchalik oilasi bilan Misrga koʻchib oʻtgan va yoshligini Qohirada oʻtkazgan.

U AQShda taʼlim olgan, Prinston universitetini tamomlagan va Garvard universitetida falsafa doktori darajasini olgan. Said 1963-yildan umrining oxirigacha Kolumbiya universitetida ingliz adabiyoti va qiyosiy adabiyot professori boʻlib faoliyat yuritgan. Uning 1978-yilda nashr etilgan «Orientalizm» nomli fundamental asari Gʻarbning Sharq haqidagi bilim va tasavvurlari qanday shakllanganini, bu tasavvurlarning siyosiy va imperialistik maqsadlarga xizmat qilganini koʻrsatib berdi. Bu asar postkolonial tadqiqotlarga tamal toshini qoʻyib, adabiyot, tarix va siyosatshunoslik sohalarida yangi munozaralarni boshlab berdi.

Saidning keyingi asarlari, jumladan, «Madaniyat va imperializm» (1993) va «Intellektual hayoti» (1994) kabi kitoblari uning nazariy qarashlarini yanada rivojlantirdi. U intellektuallarning jamiyatdagi roli, adolat va ozodlik uchun kurashish majburiyati haqida tinmay yozgan. Said Falastin muammosining faol himoyachisi boʻlgan va uning ishlari nafaqat akademik doiralarda, balki siyosiy munozaralarda ham muhim oʻrin tutgan. U 2003-yil 25-sentyabrda Nyu-York shahrida vafot etgan boʻlsada, uning asarlari va gʻoyalari bugungi kunda ham jahon miqyosidagi tadqiqotchilar va mutafakkirlar uchun ilhom manbai boʻlib xizmat qilmoqda.