Maqsud Muxtorning "Yarim million dollarlik qilmish" asariga taqrizi
Taqriz: Jeyms Hedli Cheyzning “Yarim million dollarlik qilmish” asari
Jeyms Hedli Cheyz — XX asr kriminal romanlarining mashhur ustasi. Uning asarlarida jinoyat, odamiylik, ochko‘zlik va vijdon to‘qnashuvi markaziy mavzudir. “Yarim million dollarlik qilmish” ham ana shunday o‘tkir syujetli asarlardan biri bo‘lib, unda insonning adolat izlab chiqqan yo‘li qanday qilib jinoyatga aylanib ketishi tasvirlanadi.
Asar qahramoni — jurnalist Garri Barber. U halol va vijdonli inson sifatida pora olishdan bosh tortadi, ammo natijada tuhmat qurboni bo‘lib qamoqqa tashlanadi. Qamoqdan chiqqach, hayot uni sinovdan o‘tkazadi: ishsizlik, jamiyatdagi adolatsizlik va yordam beradigan hech kimning yo‘qligi uni xavfli yo‘l sari yetaklaydi. Shunday qilib, Garri “yarim million dollarlik qilmish”ga qo‘l urishga qaror qiladi.
Roman davomida Garri turli odamlar bilan to‘qnashadi:
Nina — uning sodiq rafiqasi, Garriyning ichki dunyosidagi insoniylikni saqlab qolishga urinadi.
Firibgar ayol(Rina) — Garriyni yana jinoyat girdobiga tortishga urinadigan go‘zal va makkor obraz. U orqali muallif go‘zallik ortidagi xavf va aldamchilikni ko‘rsatadi.
Politsiyachi do‘sti(Renik) — Garriyning o‘z yo‘lini tanlashida muhim rol o‘ynaydi. U qonun va jinoyat o‘rtasidagi chegarani eslatib turuvchi obrazdir.
Asarda pul — oddiy boylik emas, balki sinov vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. “Yarim million dollar” qahramonlarning asl yuzini ochib beradi: kimdir sodiq qoladi, kimdir esa ochko‘zlik girdobida yo‘qoladi. Muallif pul uchun odamlar qanchalik pastlikka tushib ketishini, halollik va xiyonat o‘rtasidagi kurashni ta’sirchan tarzda ko‘rsatadi.
Cheysning uslubiga xos bo‘lganidek, bu romanda ham: voqealar tezkor, sahnalar keskin burilishlarga boy, dialoglar jonli va sodda, o‘qishni osonlashtiradi,tasvirlar ixcham, ammo dramatik kuchga ega.
O‘quvchi har bir sahnada Garri bilan birga xavfni his qiladi, shubhalanadi, hayajonga tushadi.Cheyzning bu asari o‘quvchini o‘ylashga majbur qiladi: pul — baxtmi yoki halokat?
@Maqsud_Muxtor